รถไฟฟ้ารางเบาเชียงใหม่
โครงการระบบขนส่งมวลชนจ.เชียงใหม่ ทำขึ้นเพื่อบรรเทาปัญหาการจราจรที่หนาแน่นในจ.เชียงใหม่ ซึ่งปัจจุบันการเดินทางของประชาชนและนักท่องเที่ยวยังคงพึ่งพารถยนต์เป็นหลัก โครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเดินทาง อำนวยความสะดวก ความปลอดภัย และส่งเสริมระบบขนส่งที่เป็น ตรต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมทั้งพัฒนาระบบขนส่งมวลชนให้มีโครงข่ายที่สมบูรณ์ ครอบคลุมการเดินทางทั่วเมืองเชียงใหม่
โครงการรถไฟฟ้ารางเบา (Light Rail Transit: LRT) จ.เชียงใหม่ เป็นระบบขนส่งสาธารณะที่เหมาะสมกับสภาพเมือง โดยใช้ทางวิ่งทั้งบนดินและใต้ดินร่วมกัน มีทางวิ่งเฉพาะ ช่วยลดผลกระทบจากการใช้ถนนร่วมกับรถยนต์ทั่วไป และไม่รบกวนทัศนียภาพของเขตเมืองชั้นใน
ระบบรถไฟฟ้ารางเบาที่นำมาใช้ เป็นระบบรถรางไฟฟ้า (Tram) ซึ่งสามารถวิ่งได้ทั้งทางใต้ดิน ทางระดับดิน และทางยกระดับ ตัวรถมีขนาดกว้างประมาณ 2.4 เมตร ยาว 32 เมตร และสามารถขยายความยาวได้ถึง 45 เมตรในอนาคต ความเร็วสูงสุดบนทางวิ่งระดับดินอยู่ที่ประมาณ 50 กม./ชม. เนื่องจากมีจุดตัดการจราจรและมีสถานีในระยะใกล้กัน ส่วนทางวิ่งใต้ดินมีความเร็วสูงสุดประมาณ 70 กม./ชม
เส้นทาง Tram เชียงใหม่
เส้นทางรถไฟฟ้ารางเบา จ.เชียงใหม่
โครงการรถไฟฟ้ารางเบาเชียงใหม่ มี การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) เป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลัก โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มความสะดวก รวดเร็ว และปลอดภัยในการเดินทางของประชาชนและนักท่องเที่ยวในจ.เชียงใหม่ สร้างทางเลือกในการเดินทางที่มีประสิทธิภาพและได้มาตรฐาน ลดต้นทุนการเดินทางจากการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล ลดมลพิษจากการใช้เชื้อเพลิง และลดระยะเวลาในการเดินทาง
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ได้จัดทำแผนแม่บทการพัฒนาโครงการรถไฟฟ้ารางเบาเชียงใหม่ กำหนดโครงข่ายระบบรถไฟฟ้ารางเบา จำนวน 3 เส้นทาง ได้แก่
- สายสีแดง ช่วงโรงพยาบาลนครพิงค์ – อุทยานหลวงราชพฤกษ์ (รวมส่วนต่อขยาย) จำนวน 21 สถานี ระยะทาง 20.8 กม.
- สายสีน้ำเงิน ช่วงสวนสัตว์เชียงใหม่ – แยกศรีบัวเงินพัฒนา จำนวน 13 สถานี ระยะทาง 11 กม.
- สายสีเขียว ช่วงแยกรวมโชคมีชัย – ท่าอากาศยานเชียงใหม่ จำนวน 10 สถานี ระยะทาง 12 กม.
สายสีแดง
ช่วงโรงพยาบาลนครพิงค์ – แยกแม่เหียะสมานสามัคคี เป็นเส้นทางหลักของโครงการ
มีจำนวน 16 สถานี ระยะทาง 15.8 กม. ใช้งบประมาณประมาณ 31,000 ลบ. เส้นทางนี้สามารถเชื่อมต่อไปยังท่าอากาศยานนานาชาติเชียงใหม่ เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ อีกทั้งยังผ่านสถานที่สำคัญหลายแห่งในจ.เชียงใหม่ จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่เร่งดำเนินการก่อน
ในขณะเดียวกัน ได้มีการศึกษาเส้นทางส่วนต่อขยายสายสีแดง ช่วงแยกแม่เหียะสมานสามัคคี – อุทยานหลวงราชพฤกษ์ จำนวน 5 สถานี ระยะทาง 5 กม. โดยมีกำหนดเปิดให้บริการในปี พ.ศ. 2574 พร้อมกับเส้นทางหลัก เพื่อเพิ่มการเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ เช่น อุทยานหลวงราชพฤกษ์ วัดพระธาตุดอยคำ และเชียงใหม่ไนท์ซาฟารี
แนวเส้นทาง
เริ่มต้นจากสถานีโรงพยาบาลนครพิงค์ ผ่านศูนย์ราชการเชียงใหม่ สนามกีฬาสมโภชเชียงใหม่ 700 ปี ศูนย์ประชุมนานาชาติ สถานีตำรวจช้างเผือก จากนั้นเริ่มใช้ทางวิ่งใต้ดินบริเวณแยกข่วงสิงห์ ผ่านมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ สถานีขนส่งช้างเผือก โรงพยาบาลเชียงใหม่ราม โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ (จุดตัดสายสีน้ำเงิน) โรงเรียนวัฒโนทัยพายัพ และสนามบินนานาชาติเชียงใหม่
เมื่อพ้นเขตสนามบิน จะกลับมาใช้ทางวิ่งระดับดิน ผ่านกรมการขนส่งทางบก ห้างสรรพสินค้าบิ๊กซีหางดง และสิ้นสุดที่อุทยานหลวงราชพฤกษ์
รูปแบบทางวิ่ง
- ทางวิ่งระดับดิน จำนวน 14 สถานี ระยะทาง 14.3 กม.
- ทางวิ่งใต้ดิน จำนวน 7 สถานี ระยะทาง 6.5 กม.
- อาคารจอดแล้วจร (Park & Ride) จำนวน 2 แห่ง
- สถานีนครพิงค์ รองรับรถยนต์ 1,600 คัน และรถจักรยานยนต์ 800 คัน
- สถานีแม่เหียะสมานสามัคคี รองรับรถยนต์ 1,200 คัน และรถจักรยานยนต์ 2,800 คัน
- อาคารซ่อมบำรุง (Depot) ก่อสร้างบริเวณใกล้แยกหนองฮ่อ (พื้นที่ลัดดาแลนด์เดิม)
Tram เชียงใหม่ผ่าน landmark อะไรบ้าง
รถไฟฟ้าสายสีแดง ซึ่งเป็นสายแรกของโครงการ จะมุ่งเน้นการเชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวหลักของจังหวัด เช่น ศูนย์ประชุมและแสดงสินค้านานาชาติเชียงใหม่ ท่าอากาศยานเชียงใหม่ และอุทยานหลวงราชพฤกษ์ รวมถึงพื้นที่ใกล้เคียงที่สามารถเดินทางต่อได้ด้วยระบบขนส่งมวลชนเสริม
- สถานีประตูสวนดอก – นิมมาน: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สวนสัตว์เชียงใหม่ และน้ำตกห้วยแก้ว
- สถานีอุทยานหลวงราชพฤกษ์: เชียงใหม่ไนท์ซาฟารี และวัดพระธาตุดอยคำ
สายสีน้ำเงิน
ช่วงสวนสัตว์เชียงใหม่ – แยกศรีบัวเงินพัฒนา มีจำนวน 13 สถานี ระยะทาง 11 กม.
เริ่มต้นจากทางวิ่งใต้ดินที่สวนสัตว์เชียงใหม่ ผ่านมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แยกตลาดต้นพยอม โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ (จุดตัดสายสีแดง) วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร ประตูท่าแพ ย่านเชียงใหม่ไนท์บาซาร์ (จุดตัดสายสีเขียว) ตลาดสันป่าข่อย สถานีรถไฟเชียงใหม่ จากนั้นเริ่มใช้ทางวิ่งระดับดินที่แยกหนองประทีป ผ่านห้างสรรพสินค้าบิ๊กซีดอนจั่น และสิ้นสุดที่ห้างสรรพสินค้าพรอมเมนาดา
ปัจจุบันเส้นทางสายสีน้ำเงินยังอยู่ระหว่างการศึกษาเพิ่มเติม เนื่องจากให้ความสำคัญกับการดำเนินการสายสีแดงเป็นลำดับแรก
สายสีเขียว
ช่วงแยกรวมโชคมีชัย – ท่าอากาศยานเชียงใหม่ มีจำนวน 10 สถานี ระยะทาง 12 กม.
เริ่มต้นจากทางวิ่งระดับดินบริเวณแยกรวมโชค จากนั้นเริ่มใช้ทางวิ่งใต้ดินที่แยกแม่โจ้ (โรงพยาบาลเทพปัญญา) ผ่านห้างสรรพสินค้าเซ็นทรัลเฟสติวัล สถานีขนส่งอาเขต โรงพยาบาลแมคคอร์มิคเชียงใหม่ โรงเรียนดาราวิทยาลัย โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย ตลาดวโรรส (กาดหลวง) เทศบาลนครเชียงใหม่ ย่านเชียงใหม่ไนท์บาซาร์ โรงเรียนเรยีนาเชลีวิทยาลัย โรงเรียนพระหฤทัย โรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย เชียงใหม่แลนด์ ห้างสรรพสินค้าเซ็นทรัลพลาซ่า เชียงใหม่แอร์พอร์ท มหาวิทยาลัยฟาร์อีสเทอร์น และสิ้นสุดที่ท่าอากาศยานนานาชาติเชียงใหม่ ซึ่งเป็นจุดตัดกับสายสีแดง
ปัจจุบันเส้นทางสายสีเขียวยังอยู่ระหว่างการศึกษาเพิ่มเติม เนื่องจากให้ความสำคัญกับการดำเนินการสายสีแดงเป็นลำดับแรก
ข้อมูลเกี่ยวกับการศึกษาโครงการในอดีต
รถไฟฟ้าแบบTram และ ART ถือว่าเป็นรถไฟฟ้ารางเบาเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างในรายละเอียดอื่นอีก ได้แก่
- Tram เป็นรฟฟ.แบบรถราง ล้อเหล็ก ที่จะวิ่งบนราง เดินรถร่วมกับถนน สามารถทำเป็นแบบยกระดับหรือใต้ดินได้ ซึ่งมีงบการก่อสร้างที่สูง เนื่องจากต้องมีการก่อสร้างรางให้ตัวรถด้วย
- ART (Automated Rapid Transit) เป็นรถแบบผสมระหว่างรถเมล์ ล้อยาง และ รถรางล้อเหล็ก ดังนั้น ART จึงเป็นรฟฟ.แบบรถราง ล้อยาง ที่เดินรถร่วมถนน สามารถทำเป็นแบบยกระดับหรือใต้ดินได้เช่นกัน โดยรูปแบบนี้จะไม่มีการก่อสร้างรางรฟฟ. สามารถวิ่งได้อัตโนมัติตาม Virtual Track ซึ่งถูกทาสีอยู่บนพื้นถนน คล้ายกับสัญลักษณ์จราจร ดังนั้นจึงทำให้งบการก่อสร้างของรูปแบบนี้มีราคาไม่สูงนั่นเอง
จุดเด่น/ด้อย ทางวิ่งบนดินกับใต้ดิน
ข้อดีและข้อเสียสำหรับทางวิ่งบนดิน
ระบบรถแบบ LRT ทางวิ่งบนดินนั้น ต้องการพื้นที่บนถนน จำนวน 2 ช่องจราจรเพื่อให้รถไฟสองขบวนวิ่งสวนกันได้ จึงอาจต้องยกเลิกการจอดรถข้างถนนในบางเส้นทางเพราะพื้นที่ถนนจะลดลงและสิ่งที่ต้องรณรงค์เพิ่มเติมคือ ต้องให้คนเชียงใหม่ เคารพกฎจราจรอย่างเคร่งครัด ระบบนี้จะยังคงใช้สัญญานไฟจราจรเหมือนรถที่สัญจรบนถนนปกติจึงทำความเร็วได้ 15-20 กม ต่อ ชม.
สำหรับจุดเด่นของการเลือกใช้ทางวิ่งบนดินคือใช้งบประมาณในการก่อสร้างไม่สูง ระยะเวลาในการก่อสร้างไม่นานนัก
ข้อดีและข้อเสียสำหรับทางวิ่งใต้ดิน
สำหรับการใช้ทางวิ่งใต้ดินจะใช้งบประมาณในการก่อสร้างสูงและระยะเวลาในการก่อสร้างนานเพราะต้องขุดลงไปใต้ดินลึกกว่า 10 เมตรและไม่ให้กระทบกับโบราณสถานที่มีอยู่ทั่วไปในเขตเมืองเชียงใหม่
ทางวิ่งใต้ดินมีเขตทางวิ่งเฉพาะจึงทำให้ทำความเร็วได้ 30-35 กม ต่อชั่วโมง เพียงพอต่อการแก้ปัญหาการจราจรในจังหวัดเชียงใหม่ในปัจจุบัน และรองรับการพัฒนาในอนาคตได้ถึง 40 ปี
ผลสรุปกับการพัฒนาโครงข่ายทางเลือกแบบ A
จากข้อสรุปที่พบว่ารูปแบบ A มีความเหมาะสมที่สุด
เพราะใช้ทางวิ่งบนดินและใต้ดินร่วมกัน ช่วยลดผลกระทบในเรื่องการวิ่งร่วมกันกับรถบนถนนและไม่รบกวนทัศนียภาพของตัวเมืองเชียงใหม่ชั้นใน
รวมทั้งมี 3 เส้นทางหลักที่สร้างพร้อมกัน ทำให้เกิดความคุ้มทุนในการก่อสร้างที่มากกว่า
ซึ่งคาดว่าจะดำเนินการก่อสร้างในปี 2563 มีอัตราค่าโดยสารอยู่ระหว่าง 15-25 บาท
